BÀI HƯỚNG DẪN NGẮN CHO NGƯỜI MỚI HỌC THỰC HÀNH THIỀN CHỈ - THIỀN QUÁN

Chủ nhật - 18/01/2026 17:33 Đã xem: 121

BÀI HƯỚNG DẪN NGẮN CHO NGƯỜI MỚI HỌC
THỰC HÀNH THIỀN CHỈ - THIỀN QUÁN

THỰC HÀNH THIỀN CHỈ - SAMATHA

+ Lợi ích của thiền
Thiền chỉ hay còn gọi là thiền định. Chỉ nghĩa là dừng. Thiền chỉ nghĩa là thực tập dừng những vọng niệm, suy nghĩ, lo lắng để cho tâm được định lại. Do đó, thiền chỉ cũng gọi là thiền định, nói vậy cho dễ hiểu. Thiền chỉ là nhân, thiền định là quả. Trước khi hành thiền, bạn nên hiểu rõ lợi ích của thiền. Thiền chỉ có lợi ích như sau:

Thiền giúp chúng ta giảm bớt sự suy nghĩ, sự hỗn loạn trong tâm trí.
Thiền giúp chúng ta giảm bớt lo lắng, căng thẳng trong đời sống hằng ngày.
Thiền giúp chúng ta thư giãn và cân bằng giữa cơ thể và tâm trí.
Thiền giúp chúng ta đạt được chánh niệm tốt trong cuộc sống hàng ngày.
Thiền giúp chúng ta có được tâm hồn bình yên và hạnh phúc.
Thiền giúp chúng ta đạt được sự tập trung và định lực.
Thiền giúp chúng ta có phát triển trí tuệ và lòng từ bi.

Thiền không phải là một tôn giáo. Thiền là phương pháp, giúp cải thiện cuộc sống của chúng ta được tốt hơn. Do đó, tất cả mọi người đều có thể áp dụng nó trong cuộc sống. Bạn có thể tu tập thiền ở bất cứ đâu.

+ Phát lòng từ bi trước khi hành thiền
Đạo Phật là đạo khai tâm, có nghĩa là đạo Phật dạy nhân sinh mở tâm từ bi ra để thương yêu và cứu độ tất cả chúng sanh. Cho nên, trước khi thực hành thiền, thì chúng ta phát nguyện như sau:
1. Con nguyện mở lòng thương yêu tất cả mọi người.
2. Con nguyện phát tâm đại bi cứu độ tất cả chúng sinh.
3. Con nguyện đạt được trí tuệ để giúp tất cả chúng sinh hiểu được chân lý của cuộc đời.
4. Con nguyện đạt được trí tuệ để giúp tất cả chúng sinh hiểu được chân lý của chơn tâm.
5. Con nguyện đạt được trí tuệ để giúp đỡ tất cả chúng sinh thoát khỏi đau khổ của già, bệnh, chết; đau khổ của tham, sân, si; đau khổ của luân hồi.
6. Con nguyện đạt được trí tuệ để giúp tất cả chúng sinh trở thành bậc giác ngộ.

+ Cách thực hành thiền chỉ
Chúng ta thực hành thiền chỉ - Samatha để đạt được định lực. Chúng ta thực hành thiền Samatha để loại bỏ sự loạn tâm. Trước khi hành thiền, chúng ta nên chuẩn bị tinh thần. Chúng ta không nghĩ đến thời gian, sinh hoạt gia đình, công việc, các vấn đề xã hội, thiên tai, chiến tranh, v.v. Tại sao lại như vậy? Nếu chúng ta nghĩ về những điều này, tâm trí của chúng ta sẽ càng hỗn loạn hơn. Khi thiền, chúng ta chỉ chú ý đến hơi thở. Đây cũng gọi là thiền quán hơi thở.
Ngồi thiền gồm có 3 phần: 1. Tư thế ngồi, 2. Hành thiền, 3. Xã thiền (Tự xoa bóp).

1. Tư thế ngồi
Ngồi trên đất
Ngồi trên đất sẽ thoải mái hơn, vì bạn có thể tập trung tốt hơn. Nếu bạn đang ngồi trên đất, bạn dùng bồ đoàn cao ít nhất 10 cm. Như vậy, nó giúp cho bạn dễ thẳng lưng hơn. Bạn xếp chân trái vào rồi, đến chân phải.
Ngồi trên ghế
Bạn có thể ngồi trên ghế. Bạn đặt bàn chân lên tấm thảm để giữ ấm (Nếu sàn nhà bị lạnh). Sau đó, giữ thẳng lưng và cổ, tay phải đặt lên tay trái, mắt hướng về mũi, toàn thân thả lỏng.

2. Thực hành thiền
Bạn hít vào thật sâu vào bụng bằng mũi. Sau đó thở ra từ từ bằng miệng. (3 lần). Sau đó hãy để hơi thở vào và ra một cách tự nhiên qua lỗ mũi. Bạn chỉ quán sát hơi thở. Hơi thở vào và hơi thở ra, đếm 1 lần. Hơi thở vào và hơi thở ra, đếm hai lần. Bạn tiếp tục đếm hơi thở từ 1 lần đến 10 lần. Sau đó đếm lại nhịp thở của bạn từ 1 đến 10 lần. Nếu bạn quên, đừng lo lắng. Bạn bắt đầu đếm lại nhịp thở từ 1 lần đến 10 lần. Bạn cố gắng đếm hơi thở từ 1 lần cho đến 10 lần mà không có suy nghĩ nào khác. Đó chính là chánh niệm. Nếu bạn muốn ngồi trong 15 phút hoặc 30 phút, bạn hãy đặt đồng hồ báo thức.

3. Xã thiền (Tự xoa bóp)
Sau khi ngồi thiền 15 hay 30 phút xong, bạn hít vào thật sâu vào bụng bằng mũi. Sau đó thở ra từ từ bằng miệng, làm 3 lần. Bạn xoa hai bàn tay cho ấm và xoa vào mắt, mũi, mặt, lổ tai, trán, đầu, cổ và lưng. Bạn xoay vai theo vòng tròn từ sau ra trước ít nhất 5 lần, rồi đổi hướng. Bạn xoa bóp cả hai cánh tay từ trong ra ngoài. Sau khi ngồi thiền, chân của bạn bị tê, thì bạn không nên đứng lên liền. Bạn phải xoa bóp hai bàn chân. Sau đó duỗi chân ra và xoa bóp hai chân từ trong ra ngoài, rồi đứng dậy.
Chúng ta tập thiền trong bốn tư thế như : Đi, đứng, ngồi, nằm.

THỰC HÀNH THIỀN QUÁN - VIPASSANA

Chúng ta thực hành thiền quán - Vipassana để phát triển trí tuệ và lòng từ bi. Vậy, thiền quán là nhân, trí huệ và từ bi là quả. Sau khi, chúng ta đắc Định, chúng ta bắt đầu quan sát mọi hoạt động trong tâm, hay nói cách khác là quan sát những vọng niệm trong tâm. Vọng niệm là những ý nghĩ mê lầm không có thật. Những vọng niệm đó là gì? Đó chính là buồn và vui, hạnh phúc và khổ đau, thương và ghét, giận hờn, lo lắng, thành công và thất bại, .v.v. Chúng ta nhận ra những suy nghĩ sai lầm và loại bỏ chúng. Đó là trí huệ. Khi chúng ta đang đau khổ, chúng ta biết mình đang đau khổ và chúng ta có thể chấm dứt nỗi đau đó. Đó chính là trí huệ.
Hơi thở đi vào, tôi biết, hơi thở đi vào. Đây là chánh niệm, tỉnh giác.
Hơi thở đi thở ra, tôi biết, hơi thở đi ra. Đây là chánh niệm, tỉnh giác.
Khi tâm tham tiền, tôi biết, tâm đang tham tiền.
Khi tâm tham vật chất, tôi biết, tâm tham vật chất.
Khi tâm tham ái, tôi biết, tâm đang tham ái.
Khi tâm đang tham dục, ta biết, tâm đang tham dục.
Khi tâm đang tham địa vị, tôi biết, tâm đang tham địa vị.
Khi tâm đang tham danh, tôi biết, tâm đang tham danh.
Khi tâm đang tham ăn, tôi biết, tâm đang tham ăn.
Khi tâm đang tham ngủ, tôi biết, tâm đang tham ngủ.
Khi tâm đang buồn, tôi biết, tâm đang buồn.
Khi tâm đang vui, tôi biết, tâm đang vui.
Khi tâm đang lo lắng, tôi biết, tâm đang lo lắng.
Khi tâm đang tán loạn, tôi biết, tâm đang tán loạn.
Khi tâm đang giận, tôi biết, tâm đang giận.
Khi tâm đang ghen tị, tôi biết, tâm đang ghen tị.
Khi tâm đang ích kỷ, tôi biết, tâm đang ích kỷ.
Khi tâm đang gian dối, tôi biết, tâm đang gian dối.
Khi tâm có nịnh bợ, ta biết, tâm có nịnh bợ.
Khi tâm đang ngã mạn, tôi biết, tâm đang ngã mạn.
Khi tâm buồn ngủ, tôi biết tâm buồn ngủ.
Khi tâm đang lười biếng, tôi biết, tâm đang lười biếng.
Khi tâm đang định, tôi biết, tâm đang định.
Khi tâm có từ bi, tôi biết, tâm có từ bi.
Khi tâm đang tĩnh lặng, tôi biết, tâm đang tĩnh lặng.
Những vọng niệm tham, sân, si là không thật tướng. Khi chúng ta chánh niệm, tỉnh giác các vọng niệm đang khởi lên đều là không thật tưởng, thì chúng nó sẽ tự tan biến ngay. Đây chính là trí huệ.

CÁCH ỨNG DỤNG THIỀN CHÁNH NIỆM TỈNH GIÁC

VÀO TRONG ĐỜI SỐNG HẰNG NGÀY

+ Thiền trong khi ngồi, đứng, nằm
Nếu bạn thiền trong khi ngồi, đứng hoặc nằm, hãy tập đếm hơi thở như mô tả ở trên. Bạn đếm hơi thở của mình từ một đến mười, không suy nghĩ gì cả. Điều này có nghĩa là bạn đạt được chánh niệm tốt.

+ Thiền trong khi đi
Khi đi thiền hành, hãy chú ý đến bước đi của bạn. Bạn bước ra bằng chân phải và thầm niệm “một”. Bạn bước bằng chân trái, sau đó niệm thầm “hai” và đếm tiếp tục cho đến mười, sau đó đếm lại từ một cho đến mười. Khi bạn đi thiền hành, bạn không có suy nghĩ gì khác. Điều này có nghĩa là bạn có chánh niệm tốt.

+ Tu tập chánh niệm trong đời sống hằng ngày
Chúng ta áp dụng tu tập chánh niệm trong mọi sinh hoạt của đời sống hằng ngày là quan trọng. Bạn biết bạn đang làm gì, nói gì và suy nghĩ gì. Điều này có nghĩa là bạn có chánh niệm tốt.

+ Vào buổi sáng
Tôi đang thức dậy, tôi biết tôi đang thức dậy.
Tôi đang đứng lên, tôi biết tôi đang đứng lên.
Tôi đang mở cửa, tôi biết tôi đang mở cửa.
Tôi đang đi vào nhà tắm, tôi biết tôi đang đi vào nhà tắm.
Tôi đang đánh răng, tôi biết, tôi đang đánh răng.
Tôi đang súc miệng, tôi biết tôi đang súc miệng.
Tôi đang rửa mặt, tôi biết tôi đang rửa mặt.
Tôi đang lau mặt, tôi biết tôi đang lau mặt.
Tôi đang tắm, tôi biết, tôi đang tắm.
Tôi đang gội đầu, tôi biết tôi đang gội đầu.
Tôi đang lau mình, tôi biết, tôi đang lau mình.
Tôi đang mặc áo quần, tôi biết, tôi đang mặt áo quần.
Tôi đang trở về phòng, tôi biết, tôi đang trở về phòng.

+ Trong nhà bếp
Tôi đang mở tủ lạnh, tôi biết tôi đang mở tủ lạnh.
Tôi đang lấy rau cải, tôi biết tôi đang lấy rau cải.
Tôi đang gọt vỏ cà rót, tôi biết tôi đang gọt vỏ cà rót.
Tôi đang cắt cà rót, tôi biết tôi đang cắt cà rót.
Tôi đang rữa rau cải, tôi biết tôi đang rữa rau cải.
Tôi đang sào rau cải, tôi biết tôi đang sào rau cải.
Tôi đang luộc rau, tôi biết tôi đang luộc rau.
Tôi đang nấu súp, tôi biết tôi đang nấu súp.
Tôi đang kho đậu hủ, tôi biết tôi đang kho đậu hủ.
Tôi đang nấu cơm, tôi biết tôi đang nấu cơm.
Tôi đang dọn thức ăn trên bàn. tôi biết tôi đang dọn thức ăn trên bàn.
Tôi đang đói bụng, tôi biết tôi đang đói bụng.
Tôi đang lấy thức ăn, tôi biết tôi đang lấy thức ăn.
Tôi đang đưa thức ăn vào miệng, tôi biết tôi đang đưa thức ăn vào miệng.
Tôi đang ăn, tôi biết tôi đang ăn.
Tôi đang nhai, tôi biết tôi đang nhai.
Tôi đang nuốt, tôi biết tôi đang nuốt.
Tôi đã no rồi, tôi biết tôi đã no rồi.
Tôi đang khát nước, tôi biết tôi đang khát nước.
Tôi đang uống trà, tôi biết tôi đang uống trà.
Tôi đang dọn dẹp chén bát, tôi biết tôi đang dọn dẹp chén bát.
Tôi đang rữa bát, tôi biết tôi đang rữa bát.

+ Trong nhà khách
Tôi đang đun nước soi, tôi biết tôi đang đun nước soi.
Tôi đang pha cà phê, tôi biết tôi đang pha cà phê.
Tôi đang uống cà phê, tôi biết tôi đang uống cà phê.
Tôi đang xem truyền hình, tôi biết tôi đang xem truyền hình.
Tôi đang hút bụi, tôi biết tôi đang hút bụi.
Tôi đang lau sàn nhà, tôi biết tôi đang lau sàn nhà.

+ Tại văn phòng
Tôi đang đi làm, tôi biết tôi đang đi làm.
Tôi mở cửa xe ô tô, tôi biết tôi mở cửa xe ô tô.
Tôi đang ngồi trong xe ô tô, tôi biết tôi ngồi trong xe ô tô.
Tôi đang đề máy xe ô tô, tôi biết tôi đang đề máy xe ô tô.
Tôi đang lái xe ô tô, tôi biết tôi đang lái xe ô tô.
Tôi đang đến văn phòng, tôi biết tôi đang đến văn phòng.
Tôi làm việc trên máy tính, tôi biết tôi làm việc trên máy tính.

+ Tập thể dục
Tôi đang mặc áo quần thể thao, tôi biết tôi đang mặc áo quần thể thao.
Tôi đang mang vớ, tôi biết tôi đang mang vớ.
Tôi đang mang giày, tôi biết tôi đang mang giày.
Tôi đang đi bộ, tôi biết tôi đang đi bộ.
Tôi chạy bộ, tôi biết tôi đang chạy bộ.
Tôi đang nghỉ ngơi, tôi biết tôi đang nghỉ ngơi.
Tôi đang nằm, tôi biết tôi đang nằm.

Từ khóa: huong dan thien ngan cho nguoi moi học